پناهگاه های حیات وحش

پناهگاه حیات وحش به محدوده ای از منابع طبیعی اعم از جنگل، مرتع، کوهستان، دشت و آب های جاری در آنها گویند که دارای زیستگاه های طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاصی برای جانوران وحشی بوده و به منظور حفظ و احیاء گونه های نادر گیاهی و جانوری تحت حفاظت قرار می گیرند.

پناهگاه حیات وحش شیراحمد در سال 1375 به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی گردید. براساس

ارزیابی های به عمل آمده در اردیبهشت ماه سال 1381 شایسته احراز عنوان پناهگاه حیات وحش شناخته شد.

این پناهگاه ترکیبی از مناطق دشتی و تپه ماهورهای پست با بافت کویری می باشد. به دلیل برخورداری از ویژگیهای اکولوژیکی و گونه های منحصر به فردی مانند گورخر، جبیر، کاراکال، هوبره و زاغ بور ارزش زیستی بسیار بالایی دارد.

موقعیت جغرافیایی و طبیعی شیراحمد

منطقه شیراحمد در 5 کیلومتری جنوب شرقی سبزوار واقع شده و حداکثر ارتفاع آن 1381 متر در کوه آوش و حداقل ارتفاع 915 متر در منتهی الیه غرب پناهگاه و در محل خروجی حاشیه کال شور می باشد. از نظر موقعیت نسبی با شهرستان نیشابور 75 کیلومتر و با شهرستان بردسکن 90 کیلومتر فاصله دارد.

قرار گرفتن بین دوراه ترانزیتی سبزوار– مشهد و سبزوار– بردسکن با فاصله کمتر از 2 کیلومتر موقعیت ویژه ای را ایجاد نموده تا ارزشهای آموزشی- پژوهشی و تفرجگاهی آن بیشتر مورد توجه مردم قرارگیرد.

اين پناهگاه بین مدارهای ْ36 تا ’11  °36 شمالی و  نصف النهارهای ´42°57  تا  ´30°58 شرقی واقع شده است .

شرایط آب وهوایی حاکم بر منطقه

این منطقه از اقلیم خشک و کویری با نوسان زیاد درجه حرارت برخوردار است.

میانگین درجه حرارت سالیانه معادل 17 درجi سانتیگراد و مجموع بارندگی سالانه 185 میلیمتر می باشد.

حداکثر بارش ها در زمستان اتفاق می افتد و 48 درصد کل بارندگی ها را به خود اختصاص می دهد.

 رطوبت نسبی سالیانه  42.5 درصد گزارش  شده که در دی ماه به 68 درصد و در مرداد ماه به 28 درصد می رسد. تبخیر از سطح آزاد آب سالیانه 2318 میلیمتر می باشد که حداکثر در مرداد ماه 438.5 میلیمتر و حداقل در دی ماه 17 درجه گزارش شده است.

باد غالبا از مناطق شرقی می وزد و متوسط وزش سالیانه آن در حدود 7.2 متر بر ثانیه می باشد.

منابع آب منطقه

منطقه شیر احمد به دلیل ساختار زمین شناسی و شرایط اقلیمی حاکم بر آن از چشمه های پرآبی که در تمام طول سال جریان داشته باشد برخوردار نیست.

رودخانه کال شور که مرز شمالی منطقه را در بر می گیرد تنها منبع آبی دائمی منطقه می باشد که در سالهای پر آبی از دبی پایه نسبتا خوبی برخوردار است و علاوه بر اینکه مورد استفاده وحوش منطقه قرار می گیرد همه ساله پذیرای صدها پرنده مهاجر نیز می باشد.

رودخانه کال شور و سه چشمه فصلی به نامهای بلوری، خیرآباد و آوش از منابع طبیعی تامین

آب در منطقه هستند .

چشمه آوش با دبی2 لیتر برثانیه مهمترین منبع تأمین آب منطقه است که مورد استفاده اهالی روستای آوش قرار می گیرد. از دیگر منابع تأمین آب منطقه یک دستگاه تلمبه بادی است که بر روی یک حلقه چاه حفر شده و در محدودة مرکزی منطقه قرار گرفته است.

علاوه بر آن چند حلقه چاه نیز در داخل منطقه وجود دارد که در زمان نیاز، آب آنها به وسیله دست به آبشخورهای احداثی تخلیه شده و مورد استفاده وحوش قرار می گیرد.

تنوع جانوری پناهگاه

پستانداران

پستانداران تکامل یافته ترین موجوداتی هستند که بیشترین سازگاری را با محیط های مختلف پیدا کرده اند.

این گروه از جانوران در شرایط آب و هوایی مختلف قادر به ادامه زندگی می باشند، به خصوص اگر غذا، آب و امنیت آنها تأمین شده باشد.

منطقه شیر احمد به علت قرق چند ساله یکی از زیستگاههای بسیار خوب آهو و پرورش جبیر در ایران محسوب می شود، بطوریکه در سال 1381 بیش از 1000 رأس آهو در این منطقه سرشماری شده است.

 هم اکنون در منطقه 10 گونه از راسته جوندگان و 6 گونه گوشتخوار و 3 گونه زوج سم (آهو، جبیر و گراز) شناسایی شده است .

پرندگان

در میان مهره داران پرندگان به دلیل دارا بودن قدرت پرواز، تحرک و جابجایی در سطح وسیع، بزرگترین خانواده مهره داران را به خود اختصاص داده اند بطوریکه 502 گونه پرنده در فصول مختلف سال مشاهده شده که در حدود 6/46 درصد مهاجر و 6/1 درصد مهاجر عبوری و بقیه بومی منطقه هستند.

 از پرندگان خانواده مرغابی های سرسبز، خوتکا، آنقوت و از خانواده حواصیل ها بوتیمار، اگرت بزرگ و حواصیل خاکستری همه ساله در قسمت کال شور برای زمستان گذرانی مهاجرت می کنند.

 60 گونه پرنده از خانواده های مختلف در منطقه مشاهده شده اند که در این میان «هوبره» به عنوان یک پرنده بومی از اهمیت بالایی برخوردار است .

خزندگان

پوشش گیاهی منطقه به علت قرق چندین ساله از وضعیت مطلوبی برخوردار است که زیستگاه مناسبی را برای انواع خزندگان فراهم آورده است.

بطوریکه هم اکنون 15 گونه از راسته سوسمارها و 11 گونه از راسته مارها در این منطقه زندگی می کنند.

چاه و مسيل

  • مسیل گچی جاری از جنوب منطقه به سمت شمال

  • مسیل چاه سنگی جاری از جنوب غربی به سمت شمال

  • مسیل باغ مرغ جاری از جنوب شرقی به سمت شمال

  • چاه سنگ گچی در محدوده شمالی

  • چاه حاج حسن در محدوده مرکزی

  • چاه تلمبه بادی در مرکز منطقه

  • چاه طبق در جنوب منطقه

waves

رودخانه

رودخانه  کال شور به طول ۳۰  کیلومتر تمامی مرز شمالی منطقه را در بر می گیرد، که خود با ایجاد میکرواکوسیستم های کوچک پذیرای چندین گونه پرنده و آبزیان مختلف شده است.

زمین شناسی و خاک شناسی منطقه

با توجه به ساختار و شکل زمین که عمدتا به صورت دشت همراه با تپه ماهورهای پست و بلند می باشد از نظر زمین شناسی دارای تشکیلات گسترده ای نمی باشد.

قدیمی ترین نهشته های منطقه مربوط به دوران دوم زمین شناسی می باشد که شامل ماسه سنگ، سیلت های رسی، مارن و آهکهای خاکستری تا سبز خاکستری می باشد.

رسوبات عهد حاضر نیز شامل پادگانه های آبرفتی قدیم و جدید و مخروط افکنه ها و کفه های رسی و تپه های ماسه ای است که در منطقه گسترش فراوان دارد.

روستاهای اطراف

تنها روستای مسکونی داخل پناهگاه «چشمه آوش» می باشد که 235 نفر جمعیت دارد. روستای یحیی آباد نیز در جنوب شرقی مرز پناهگاه با 986 نفر جمعیت قرار گرفته است.

وسعت

وسعت منطقه 22000 هکتار است.

پوشش گیاهی منطقه

منطقه شیر احمد از نظر رویشی بخش کوچکی از منطقه ایرانی- تورانی می باشد که سیمای کلی رستنیهای موجود در آن با تعاریفی که در مورد اقالیم خشک بیان شده یعنی نزولات جوی کمتر از 200 میلیمتر و تبخیر و تعرق بالا مطابقت دارد.

تمامی منطقه شیر احمد که ارتفاعی بین 915 تا 1381 متر از سطح دریا را شامل می گردد، حالت نیمه بیابانی داشته که کمی مقدار بارندگی و طولانی بودن فصل خشک و نوسان شدید حرارتی از وجوه مشخص آن می باشد.

رستنیهای موجود در این ناحیه بیشتر تحت تاثیر عامل خاک وتوپوگرافی، اغلب گونه های شور پسند از خانواده سلمه، تره، بهمنی، غلات و گز را شامل می شود.

گونه های اراضی شنی را haloxylon و astragalaus و در اراضی شور و قلیایی seiditzia  و salsola گونه های غالب را تشکیل می دهند.

تنوع و پراکنش رستنیهای منطقه زیاد و ازشاخص ترین رستنی ها می توان به درمنه اشاره کرد.  به طور کلی در این منطقه سه تیپ عمده گیاهی قابل مشاهده می باشد که دارای 47 گونه گیاهی قابل تشخیص می باشند .

0+
غارهای سبزوار
0
کوهستان های سبزوار
0+
رودهای سبزوار
0
گونه های جانوری پناهگاه
فهرست