مقاصد تاریخی

مناره خسروجرد
مناره خسروگرد (میل خسروجرد)

این مناره در 10 کیلومتری غرب شهر سبزوار واقع شده است. این میل در قرن دوازدهم میلادی، دوران حکومت سلجوقیان احداث شده ‌است. امروزه به هنگام سفر در جاده ترانزیتی تهران به مشهد، براحتی می توان این جاذبه تاریخی سبزوار را در کنار جاده مشاهده نمود.

مناره خسروگرد میل تک و منفردی است که به منظور راهیابی کاروانیان بر سر راه جاده موسوم به ابریشم احداث شده و همچون فانوس دریایی در دریا نقش راهنمای کاروانیان را در خشکی برعهده داشته ‌است.

بقعه امام زاده یحیی

این بنا در تقاطع خیابان اسرار و بیهق شهر سبزوار قرار دارد و مشتمل بر فضای داخلی گنبد دار، ایوان و مناره‌ها و دو فضای ارتباطی است. گنبد بقعه با کاشی‌های زیبای فیروزه‌ای رنگ پوشیده شده و نمای بنا از خیابان بیهق نیز با کاشی‌های بسیار نفیس آراسته شده است. گویا کهن‌ترین بخش بنا گنبد خانه آن است که با پلان مربع و به صورت چهار ایوانی به سبک ویژه معماری سده هشتم و هفتم ساخته شده است. تزیینات نمای بقعه در سال ۱۳۸۰ ه.ق نصب شده و فضای داخلی آن مزین به کاشی، گچ، سنگ و آینه کاری است. این مکان در حال حاضر به‌ عنوان یک زیارتگاه مورد احترام و توجه بوده و مکان تاریخی گردشگری نیز به شمار می‌آید. این اثر در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۰۳۶ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

امامزاده یحیی
مصلی
مصلی تاریخی سبزوار

مصلی تاریخی سبزوار بنایی است واقع در حاشیه شرقی شهر سبزوار که مربوط به سده ۸ ه. ق. است. این اثر در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۵۵ با شماره ثبت ۱۳۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و مشتمل بر چهارتاقی اصلی (فضای مرکزی) با گنبدی بر فراز آن و ایوانی بزرگ در جلوی بنا است. مصلی تاریخی سبزوار در ابتدا خانقاه چند تن از بزرگان سربداریه بوده و بعدها به عنوان جایگاهی برای نمازهای اعیاد بزرگ مورد استفاده قرار گرفته است. این مکان نمازگاهی بوده است که مردم سبزوار از دیر زمان برای برگزاری نمازهای عیدین و جمعه بدان جا می‌رفته‌اند.

حاج ملاهادی
آرامگاه ملاهادی سبزواری

ساختمان این آرامگاه در ضلع جنوبی میدان کارگر شهر سبزوار واقع است. بنای اولیه آرامگاه در 1883 میلادی ساخته شده است. سایر تغییرات در بنا، در زمان قاجاریه اتفاق افتاده است.

مسجد جامع
مسجد جامع سبزوار

مسجد جامع سبزوار یکی از قدیمی‌ترین مساجد سبزوار است که در دوره سربداران ساخته شده است. مسجد جامع سبزوار با مساحتی حدود چهار هزار متر مربع مشتمل بر ایوان‌های قبله، شمالی، صحن، شبستان و رواق در حاشیه جنوبی خیابان بیهق این شهر واقع است.  در طرفین این قسمت شبستان‌های با طاق ضربی بلند همزمان با بنای ایوان جنوبی ایجاد شده است. در دالان سمت شرقی ایوان شمالی مسجد کتیبه‌هایی به صورت سنگ‌نوشته از دوران صفویه با تاریخ‌های ۹۷۹ و ۱۱۳۶ ه. ق درباره مراعات سکنه سبزوار و دستوری از شاه طهماسب صفوی ثبت است. از عمده تزیینات مسجد جامع سبزوار کاشی هفت رنگ و کاشی‌کاری خشتی است. این بنا ویژگی‌های معماری سده هشتم هجری را نشان می‌دهد. در دوره رضاشاه سردر این مسجد پس از پاره‌ای تغییرات در ساختار شهر و خیابان بیهق خراب شد و سپس به دست سید محمد اشراقی معمار بازسازی شد

منار مسجد

این مسجد در میان روستای باستانی خسروشیر قرار دارد. آنچه امروزه از این مسجد معظم بر جای مانده، جرزهای دو طرف یک ایوان به عمق ۱۱ و عرض ۶ متر است که پوشش و دیوار سمت قبله نیز فرو ریخته است. محراب اصلی مسجد، در انتهای ایوان قرار داشته که در حال حاضر، فقط بخش تحتانی آن بر جای مانده است. در کنار بقایای شبستان شرقی در حدود ۶۰ سال قبل، مناره‌ای آجری وجود داشت که بر بدنه آن، کتیبه‌ای به خط کوفی و تزیینات آجرکاری صلیب شکسته و گره دیده می‌شد. علت این نامگذاری، وجود مناره مزبور است. برخی از صاحب‌نظران، این بنا را در ردیف آثار معماری عصر ایلخانی و همزمان با مسجد جامع ورامین تلقی کنند. آثار مختصر برجای مانده از آن نیز در حد و اندازه‌های یک اثر باارزش قلمداد شده، و تحت شماره ۲۰۹۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است

جغتای مسجد خسروشیر
آتشکده دیو
آتشکده خانه دیو

خانه دیو یک آتشکده و از بناهای معماری احتمالا دوران ساسانیان است. از این محل از دوران ساسانی تا دوره سلجوقی استفاده می‌شده و کاربردی آیینی داشته‌ است. نحوه تاق زدن آتشکده سبزوار در نوع خود منحصر به‌فرد است که پلان آن با پلان آتشکده تخت سلیمان در آذربایجان قابل مقایسه است. این بنا از بناهای جالب در روستای فشتنق است.

چارتاقی «خانه دیو» یکی دیگر از چارتاقی‌های منفرد ایران است که در کوهستان‌های دورافتاده شمال غربی سبزوار در استان خراسان و بر قله صخره‌ای سخت و صعب‌العبور جای دارد. چارتاقی خانه دیو یکی دیگر از نمونه‌های چارتاقی‌های منفرد در ایران با شکل متقارن چهار وجهی است. این گنبد و بخش‌های وسیعی از پایه‌ها و تاق‌ها به مرور زمان تخریب شده‌اند. چهار سوی بنا به مانند دیگر چارتاقی‌های منفرد ایران، چشم‌اندازی باز و بدون هیچگونه در یا پنجره و مانعی است. ویژگی‌های کالبدی و خصوصیات معماری و سازه بنا نشان می‌دهد که هم عصر با دیگر چارتاقی‌های منفرد ایران است و قدمتی در حدود ۲۰۰۰ سال دارد.

آتشکده میرمظفر

کهن‌ترین اثر معماری بخش خوشاب بقایای به‌جا مانده از یک آتشکده در روستای «بابا لنگر» است که با توجه به شواهد معماری مربوط به پیش از اسلام است. این آتشکده بر بالای کوهی مرتفع از رشته کوه اثقلان مشرف به دشت‌های اطراف آن واقع شده است. مصالح بنا از سنگ و ملات آن ساروج است. در دیوارهای این آتشکده فسیل‌هایی با قدمت ۱۰۰ میلیون سال دیده می‌شود. این فسیل‌ها در اطراف آتشکده بسیار دیده می‌شوند. آتشکده به شکل چهار طاقی بر روی پشته‌ای سنگی با بلندی در حدود دویست متر قرار دارد و مصالح به کار رفته در آن لاشه سنگ است که با ملات گچ بر روی هم استوار شده‌اند.

یخچال
بخدان های سبزوار

این یخدان ها متعلق به دوره ی قاجار هستند و در آن دوره کاربری داشته اند. هر یخدان از بخش های استخر، مخزن گنبد دار و دیوارهای بلند ساخته شده است. دیوارهای بلند یخ دان مانع از گرم شدن آب در تابستان می شد. یخدان ها به شکل مخروطی بوده وضخامت دیوار آن در پایین 5 متر و در بالا کمتر می شود. دیواره و کف آن آجری هستند و چال یا گودال یخ دان عمقی در حدود 5 تا 10 متر وشعاعی در حدود 4 تا 6 متر دارد.

کاروانسرای فرامرزخان

کاروان‌سرای فرامرزخان برای استراحت زائران امام رضا (ع)  در دوران قاجار ساخته شد. سازنده این کاروان‌سرا حاج فرامرزخان سبزواری بوده است. این کاروان‌سرا به رباط کانون نیز شهرت داشت. در پشت حجره‌ها مکانی برای اصطبل در نظر گرفته شده است. در حال حاضر قسمتی از رباط کانون به‌عنوان موزه مردم شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاروانسرای فرامرز خان
ارامگاه واعظ کاشفی
آرامگاه کاشفی

این آرامگاه متعلق به مولانا کمال الدین کاشفی مشهور به واعظ سبزواری است. همچنین آرامگاه ذکر شده در سال 1504 میلادی (عهد تیموری) ساخته شده است.

مسجد پامنار

مسجد آدینه یا پامنار، کهن ترین مسجد سبزوار است که بنیاد اولیه آن به اواسط قرن نهم میلادی بر می گردد. در این مسجد مناره ای ساخته شده است که همچون منار جنبان اصفهان می جنبد و حدود 17 متر ارتفاع دارد. مسجد نام خود (پامنار) را از همین منار گرفته است.

مسجد پامنار
موزه نفت سبزوار

این موزه در خیابان دکتر فاطمی قرار دارد. ادوات و تجهیزات نگهداری و انتقال نفت در آن به نمایش گذاشته شده است.

روستای زعفرانیه

این روستا، در 35 کیلومتری شرق سبزوار و در حاشیه جاده اصلی سبزوار- نیشابور قرار گرفته است. آب و هوای آن در تابستان‌ها نسبتاً گرم و در زمستان‌ها سرد و خشک است. قدمت روستای زعفرانیه، حداقل به بیش از 5 قرن قبل مربوط است. در این روستا آب‌انبار، کاروانسرای شاه عباسی، یخدان و قلعه قدیمی وجود دارند که از جاذبه های تاریخی چشمگیر سبزوار به شمار می روند.

زعفرانیه
آق قلعه
ارگ آق‌ قلعه سبزوار

این بنا، یکی از آثار تاریخی مربوط به دوران ایلخانی است که در فاصله هشتاد کیلومتری شمال غرب این شهر واقع شده است. مجموعه‌ای شامل ارگ و قلعه که هدف از احداث آن ایجاد شهری به سبک سلطانیه زنجان بوده است.

موزه سبزوار
«موزه شهر سبزوار» مجموعه‌ای است بیانگر رویدادهای گذشته و ابزاری که در گذشته استفاده‌ شده و امروزه با پیشرفت تکنولوژی از مسیر مصرف خارج و به موزه پیوسته‌اند، آثاری که بعضا در گنجینه بعضی خانواده‌ها مشابه آن‌ها وجود دارد و بیانگر واقعیت‌های گذشته و تاریخ گذشتگان است.
این موزه با زیربنای حدود ۶۷۰ مترمربع و حدود ۵۰۰ اثر از هزاره اول پیش از میلاد تا دوران معاصر که از نام شهدا غافل نشده و بخشی را به شهدا و وصیت‌نامه‌هایشان از جمله شهید احمد نظیف، جوان‌ترین شهید دانش‌آموز کشوری اختصاص داده که به خواهرش وصیت کرده قرآن را بیاموزد و راه شهدا را ادامه دهد.
موزه سبزوار
باغ اسکویی دوران قاجار
خانه باغ اسکویی

خانه باغ اسکویی سبزوار در فاصله ۴ کیلومتری غرب شهر سبزوار و در روستای ابارش واقع است. مجموع مساحت این مکان ده هکتار بوده و عمارت آن در میان باغ ساخته شده است. عمارت مزبور در دو طبقه ایجاد گردیده و مشتمل بر طبقه زیرزمین، مشتمل بر هشتی، حوضخانه، آب‌انبار، مطبخ، بادگیرخانه و … است. طبقه اول از فضاهایی مانند تالار ستون‌دار شرقی و شمالی، تالار پذیرایی، حجره‌های نشیمن و… تشکیل شده است. از جمله عناصر تزئینی این بنا می‌توان به آجرکاری‌های نمای بنا، گچبری قسمت‌های سر ستون‌ها، حوضخانه و نقاشی بر روی گچبری‌های حوضخانه اشاره کرد. قدمت این باغ و عمارت میان آن متعلق به دوره قاجار و مالک آن نیز خاندان اسکویی است.

آرامگاه نجم‌الدین کبری
بقعه شیخ نجم‌الدین که آن را مربوط به نجم‌الدین کبری از بزرگان فرقه کبراویه و دراویش این فرقه در جوین می‌دانند، یکی از آثار معماری دوره ایلخانی است. بنا از لحاظ معماری، شیوه‌های معماری دوره سلجوقیان را دارد و بر اساس آن ویژگی‌ها طراحی شده است. آرامگاه در شهرستان جوین، در کنار محوطه تاریخی روستای زیرآباد از توابع دهستان بالاجوین قرار گرفته است. بقعه از شهر نقاب مرکز شهر جوین هفت کیلومتر فاصله دارد. این بنای تاریخی در خرداد ۱۳۷۷ با شماره ۲۰۲۲ ثبت آثار ملی شد.
آرامگاه نجم الدین کبری
انداده
انداده

این ده در 100 کیلومتری شهر سبزوار ( در مسیر جاده ی چمن بید به گلستان ) است .این روستا جزء نواحی نیمه خشک محسوب می شود و زمستان آن بسیار سرد و هوای تابستان آن نیز گرم است و دسترسی فراوانی به منابع آبی ندارد.

این ده به صورت متمرکز طولی است که خانه هایش در امتداد دو قنات « عرب » و « انجلّی » بنا شده است.این قنات ها در زمان های قدیم عاملی بر شکل گیری روستا بوده و اکنون خشک شده اند.

هفت معصوم کروژده

مقبره امامزادگان کروژده که به هفت معصوم شهرت دارد،درشمال روستای کروژده  جوین قرار دارد.

درمراه البلدان آمده است هفت تن از امامزادگان درآنجا مدفون اندکه توسط حکمرانان صفوی گنبد و ایوانی بر مزار آنها بنیان گردیده است. برپیشانی ورودی ،سه کتیبه وجوددارد که از مرمت بنا درسال ۱۳۳۷ قمری حکایت می کند.

فضای داخلی بقعه نیز به صورت هشت ضلعی است که در اضلاع سه گانه آن طاقنمای دو اشکوبه ای وجو دارد . از جمله عناصر تزئینی داخل بنا نقاشی های گل و بوته می باشد که کنج اضلاع فضای داخلی را آرایه نموده است.

مهمترین کتیبه بقعه در زیر گنبد قرار دارد که مضمون آن صلوات و آیات قرآن بوده و تاریخ درج شده برروی آن ۸۱۹ ه.ق است . بربنای این تاریخ ها، بقعه مزبور در دوران تیموری بنیان ودردوره صفوی مرمت و بازپیرایی شده است.

مقبره امامزادگان کروژده که به هفت معصوم شهرت دارد، از بقاع زیارتی است که در منطقه جوین از اهمیت زیادی  برخودار است . گنبد سبز رنگ این مقبره از جاده ی اصلی و از مسافت دور زائرین رابه زیارت میخواند .

کروژده

ورودی این بنا در ضلع شمالی قرار دارد پلان بنا از بیرون هشت ضلعی است به جز ضلع شمالی که ورودی است در هر ضلع طاقنمای کم عمقی وجود دارد ساقه گنبد با عقب نشینی نسبت به دیوار اصلی۱۶ ضلعی است ودر هر ضلع یک طاقنمای کم عمق دارد.

شیراحمد

منطقه شیراحمد در 5 کیلومتری جنوب شرقی سبزوار واقع شده و حداکثر ارتفاع آن 1381 متر در کوه آوش و حداقل ارتفاع 915 متر در منتهی الیه غرب پناهگاه و در محل خروجی حاشیه کال شور می باشد. از نظر موقعیت نسبی با شهرستان نیشابور 75 کیلومتر و با شهرستان بردسکن 90 کیلومتر فاصله دارد.

قرار گرفتن بین دوراه ترانزیتی سبزوار– مشهد و سبزوار– بردسکن با فاصله کمتر از 2 کیلومتر موقعیت ویژه ای را ایجاد نموده تا ارزش های آموزشی – پژوهشی و تفرجگاهی آن بیشتر مورد توجه مردم قرارگیرد.

اين پناهگاه بین مدارهای ْ36 تا ’11  °36 شمالی و  نصف النهارهای ´42°57  تا  ´30°58 شرقی واقع شده است .

منابع:

کجارو

ایران هتل آنلاین

فهرست