درباره ششتمد :

ششتمد شهری در استان خراسان رضوی در شرق ایران است. شهر ششتمد در شمال غرب استان خراسان رضوی واقع در دامنه های کوه میش با جاذبه های طبیعی و تاریخی بسیار گردشگران را به سوی خود فرا می خواند.

این شهر مرکز شهرستان ششتمد است.

این شهر از شمال با شهر سبزوار، از غرب با بخش روداب سبزوار، از شرق با بخش میان جلگه نیشابور، از جنوب با بخش کوهپایه شهرستان بردسکن و از جنوب شرقی با بخش مرکزی کوهسرخ همسایه است.

بر اساس مصوبه هیئت وزیران در تاریخ 12 خرداد 1378، روستای ششتمد مرکز بخش ششتمد به عنوان شهر شناخته شد. همچنین مورخه 21 اردیبهشت 1399 از بخش به شهرستان ششتمد ارتقاء یافت. در حال حاضر شهرستان ششتمد از دو بخش مرکزی و شامکان تشکیل گردیده است.

چنار ششتمد

نام گذاري :

ششتمد یعنی شش خوبی شامل:

1- آب گوارای مرغزار 2- نسیم با صفای بهار در لاله زار 3- طبیعت زیبا در ریگزار

4- کثرت فضلا و ادبا 5- مردم پر مهر وباصفا 6- شش قله قشنگ کشیده شده بر بلندای سبزوار

تمام این ظرافت و زیبایی را حکیم بیهقی به زیباترین شکل ممکن در کتاب تاریخ بیهق ذکر کرده است و طراحان آرامگاه آقایان جودت و سیحون تحت تاثیر ملاک های ذیل طراحی کرده اند: عدد شش متاثر از بیانات حکیم و یا قرن زندگی حکیم بیهقی (ششم) پلان آرامگاه را شش ضلعی نمای آنرا به شکل طاق جنقی شامل شش قسمت : هورنو، تیزه، شانه، کونال (شکر گاه) پا کار قوس، دیوار و با مصالح بتون که هر ضلع آن از شش بتون و در هر طرف شش پله و سنگ مقبره شش وجه دارای هورنوئی به شکل مثلث متساوی الاضلاع که داخل آن به شش مثلث تقسیم شده و طراح با ظرافت تمام این طاق را بر روی سکوی بتونی که از سه قسمت تشکیل شده اجرا کرده است.

یکی از تعابیری که برای کلمه “مد” آورده اند به معنی بالاآمدن یا برآمدگی می باشد، کوههای جنوبی ششتمد دارای شش برآمدگی است ممکن است این نام برگرفته شده از مدهای مذکور باشد بر این منوال ششتمد در اصل “شش تا مد ” بوده که در اثر تطور و دگرگونی “الف ” آن افتاده تبدیل به “ششتمد” شده است .

در وجه تسمیه ششتمد زیاد سخن گفته اند و این نقل قول ها و تغییرات کلامی نشان از قدمت این منطقه دارد و به موجب شواهد موجود تاریخی در منطقه ای که امروز خراسان نامیده می شود برای اولین بار آریایی ها سکنی گزیده اند و بعدها برخی از طوایف آنان از مسیر خراسان جنوبی به منطقه کرمان و فارس مهاجرت کردند وجه تسمیه ششتمد در فرهنگ اساطیری ایران زمین نیز به برخی از اسامی اماکن سبزوار و بخش ششتمد اشاره شده که خود دلیل بر قدمت سکونت در این منطقه است. قدمت سکونت در منطقه ششتمد بر اساس اسناد و مدارک تاریخی به ویژه تاریخ بیهقی به قبل از اسلام می رسد که ریشه یابی برخی از اسامی برخی از اسامی روستاها و مکانها وجود صحت آن را بیان می کند کیذور و کیذقان (نام دو روستا) از توابع ربع زمیج یکی از توابع از بخشهای دوازده گانه طاهریان نشان از خاستگاه اساطیری منطقه در دوره کیانیان دارد .

یکی از قدیمی ترین کتابهايی که درباره ششتمد سخن به میان آورده، تاریخ بیهقی است مولف کتاب با استفاده از منابعی که در دست داشته

در صفحه 38-36 کتاب مذکور می گوید :

“پس درخت سنجد کاشتند آنجا که ششتمد است چون به بار آمد آنرا شسشتمد نام کردند “.

ویژگی‌های طبیعی :

این شهر برروی مخروط افکنه حاصل از نهشته های رسوبی جریانات سطحی دامنه شمالی کوه شاهزاده ابوالقاسم در رشته کوه میش قرار گرفته است.

این شهرستان از نظر تقسیمات اقلیمی جزء مناطق نسبتاً سرد و خشک طبقه بندی می گردد. البته بدلیل اینکه شهرستان سبزوار در نواحی کوهستانی و دشتی قرار گرفته، آب و هوای گوناگونی دارد. در بخش شمالی آن که کوهستان ها قرار دارند معتدل و کوهپایه ای و در بخش جنوبی آن کویری و بیابانی می باشد. در منطقه ششتمد نیز بدلیل ارتفاع بالای آن آب و هوا تعدیل گردیده است.

از نظر زیست شناسی شهرستان در نواحی کوهستان و دشتی قرار گرفته و در بخش دشتی که شامل ششتمد نیز می گردد از آبرفت های کواترنری پوشیده شده و بافت ابرفت ها در پایکوه ها و مناطق کنارهای ریزدانه و به تدریج به طرف مرکز درشت دانه می شوند.

در کل شهرستان به دلیل خشک بودن اقلیم و در نتیجه کاهش آب های سطحی، استفاده از آب های زیر زمینی شدید است از دیدگاه جغرافیایی گیاهی، شهرستان سبزوار و شهر ششتمد در محدوده رویش گیاهان ایرانی- تورانی قرار گرفته اند.

تقسيمات كشوري :

در اولین تقسیمات سیاسی – اداری، ششتمد به عنوان بخش جنوبی شهرستان سبزوار معرفی و در سال 1318 بخشداری ششتمد تاسیس و فعالیت خود را آغاز نمود . تا  سال 1366 با 7 دهستان و9177 کیلومتر مربع و 526 آبادی شناخته میشود که هفت دهستان آن عبارتند از زمج، خواشد، ربع شامات، شامکان، فروغن، کوهمایی و تکاب کوه میش این تقسیمات سیاسی بر اساس مصوبه 49126/ت599 مورخ 14/5/1366 هیات محترم دولت با مجزا شدن سه دهستان خواشد، فروغن، کوهمایی از غرب ششتمد، بخش رودآب به مرکزیت روستای قلعه نو رودآب را تشکیل داد .

و در حال حاضر نیز ششتمد با چهار دهستان و 284 آبادی و 3786 کیلومتر متر مربع به حیات خود ادامه می دهد.

  •  بخش مركزي شهرستان ششتمد:
    • دهستان بیهق: به مركزيت کیذور
    • دهستان تکاب: به مركزيت تندک
بخش هاي ششتمد
  • بخش شامكان:
    • دهستان ربع شامات: به مركزيت قلعه میدان
    • دهستان شامکان: به مركزيت شامکان

مساحت :

مساحت این شهرستان     15 کیلومتر مربع     مي باشد.

موقعیت جغرافیایی :

شهر ششتمد به عنوان مرکزشهرستان ششتمد با ارتفاع 1340 متر از سطح دریا و با مختصات جغرافیایی57 درجه و 45 دقیقه طول شرقی و 35 درجه و 75 دقیقه عرض شمالی، در فاصله 30 کیلومتری جنوب شهر سبزوار قرار دارد.

جمعیت :

جمعیت شهرستان ششتمد حدود 29هزار نفر بوده است.

چهره زیبای تابستانی روستای گاچ شهرستان ششتمد در سبزواربزرگ
چهره زیبای تابستانی روستای گاچ شهرستان ششتمد در سبزواربزرگ
دره ارواح روستای چاه سوخته در سبزواربزرگ
دره ارواح روستای چاه سوخته در سبزواربزرگ
روستای گاچ

بناي ششتمد :

بر اساس آخرین یافته های باستان شناسی متکی بر حرکت فرهنگی انسانها پیشینه تاریخی ششتمد به اوایل هزاره دوم قبل از میلاد میرسد، در دوران تاریخی ششتمد همچون دیگر قسمتهای خراسان قسمتی از بخشهای بیست گانه هخامنشیان محسوب می شده است .

ششتمد در سال 30 هجری مانند دیگر بخشهای سبزوار قبول اسلام می کند و 

در تقسیمات سیاسی حکومت طاهریان ششتمد جزء زمیج بخش چهارم ازبخشهای دوازده گانه بیهق بوده است.

در فرهنگ اساطیر ایـران زمین نیز به برخی از اسامی اماکن سبزوار و بخش ششتمد اشاره شده که خود دلیلی بر قدمت سکونت در این منطقه است. قدمت سکـونت در منطقه ششتمد براساس اسناد و مدارک تاریخی به ویژه تاریخ بیهق به قبل از اسلام  می رسد که ریشه یابی برخی از اسامی روستا ها و مکانها وجود صحت آن را بیان می کند. کیذور و کیذقان (نام دو روستا) از توابع ربع زمیج یکی ازبخشهای دوازده گانه طاهریان نشان از خاستگاه اساطیری منطقه در دوره کیانیان دارد.

پیشینه تاریخی :

پیشینه تاریخی این شهرستان به قبل از اسلام بر می گردد و بنابر شواهد تاریخی اولین ساکنین در این مکان آریائی ها بوده اند. بعد از اسلام افراد ساکن در این بخش به اسلام می پیوندد به گونه ای که هم اکنون اکثر ساکنین شهر ششتمد مسلمان و شیعه می باشند. ساکنین این شهر در روزهای پنچشنبه بر قبور مردگان می روند مراسم فاتحه خوانی برای مردگان خویش را بجا می آورند. از دیگر مناسک مذهبی زیارت امام زاده هایی است که در شهر و اطراف آن قرار دارند. ساکنین این شهر باتوجه به باورهای مذهبی جهت شفاعت خانواده و خود به این مکان ها می روند و با ذکر دعا و نیز دخیل بستن حاجات خود را از خداوند بزرگ طلب می کنند.

از دیگر مناسک مذهبی منطقه ششتمد، می توان به تعزیه خوانی اشاره کرد که ده روز اول ماه محرم و ده روز پس از عاشورا برگزار شده و از شهرت خاصی در این منطقه برخوردار است. این مراسم هر ساله در مجاورت مسجد جامع برگزار می شده اما به تازگی مطالعاتی در جهت احداث فضایی برای برگزاری بهتر این مراسم، در نزدیکی آرامگاه بیهقی، آغاز شده است.

نوروز

آداب و رسوم مردم ششتمد :

با توجه به اینکه سرزمین ایران تاریخ طولانی دارد و قبل از ورود اسلام نیز دارای فرهنگ و تمدن بوده است، مراسم عید نوروز نیز یکی از آئین هایی است که از زمان باستان به یادگار مانده است. ساکنین ششتمد نیز مانند دیگر افراد ایرانی این عید را گرامی می دارند و در اول هر سال با توجه به فلسفه این عید مناسک آنرا به جا می آورند.

طبق آداب و رسوم گذشته صبح زود عید سفره را پهن کرده و روی آن از آینه و قرآن، کاسه آب، تنگ ماهی، سبزینه، کاهو، گردو، فندق، تخم مرغ رنگ شده، نان و ماست، شیرینی های محلی، خرما، کشمش، نخود، انواع برگه خشک میوه جات می گذراند. بعد از تحویل سال نیز هر خانواده سعی می کند پذیرای یک نفر پسر بچه خوش قدم باشد و  نیز بعد از تحویل سال بره کوچکی را به داخل خانه می آورند تا روزی خانواده و برکت آن افزون گردد.

اسب چوبی :

از جمله هنرهای نمایشی مردم  ششتمد  می توان به نمایش اسب چوبی اشاره کرد که معمولا در جشن های شادی مثل ختنه سوری و عروسی اجرا می شود.

برای ساخت اسب چوبی بر روی قطعات چوبهایی که به هیات بدن و سر اسب ساخته می شود پارچه هایی نصب می کنند تا یک نفر به راحتی در میان آن قرار بگیرد. اسب چوبی با استفاده از شالهای طرفین که بر روی شانه های فرد می افتد مهار شده و افسار آن را به دست می گیرد. سپس با حرکات پا، چرخش بدن و چوب دستی اجرای حرکات موزون آغاز می شود  که  به نظر میرسد نمادی از جنگ و پیکار فرضی با سربازان مغولی در هنگام حمله به ناحیه بیهق  است. برای ایجاد توازن در حرکت اسب چوبی از سازهای کوبه ای نظیر دهل، سرنا و ساز نیز استفاده می کنند.

صنایع دستی :

از ميان انواع صنايع‌دستي، قالي‌بافي در ششتمد رواج زيادي داشته و بسياري از زنان و دختران و در موارد اندكي، مردان شهر به آن مشغول مي‌باشند. از انواع فنون و مشاغل سنتی که درشهرستان سبزوار رایج بوده است، آهنگری، نجاری، خراطی، نمدمالی، پالان دوزی، رنگرزی سنتی، عطاری، سفالگری و باروت سازی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است.

در این شهرستان، معیشت مبتنی بر نظام کشاورزی و دامداری باعث تولید پشم و کرک و پنبه و کتان گردیده که ماده اولیه بافته های سنتی از جمله قالیبافی، گلیم بافی، پلاس بافی جاجیم بافی، فرت بافی و پارچه بافی را تشکیل می دهد. این فنون دربسیاری از ساکنین روستا جزء اقتصاد خانواده محسوب می شود که توسط زنان و دختران تولید می شود. فنون بافته ها جدا از نقش و کارکرد اقتصادی که منبع درآمدی برای زنان و دختران است دارای جنبه های هنری نیز می باشد که در طرح ها و نقش های آن ها مشاهده می شود. نقوش به کار رفته درفنون بافته ها الهام گرفته از طبیعت و محیط و بر گرفته از نقوش گیاهی، حیوانی و انسانی و اشکال هندسی است.

فرت

مکان های گردشگری :

  • null

    آرامگاه بیهقی:

    از جمله جاذبه های شهر ششتمد می باشد که بنای آن توسط آقایان جودت و سیحون طراحی شده است. دراین بنا، ديواره‌ها بر روي سه ضلع از شش ضلع صفحه زيرين و به صورت يك در ميان احداث شده كه در ارتفاع 8 متري بهم رسيده و يك مثلث متساوي‌ الاضلاع را تشكيل مي‌دهند كه اين مثلث خود متشكل از 6 مثلث متساوي‌الاضلاع مي‌باشد. جنس مصالح بكار رفته، بتن مسلح و عادي مي‌باشد و سنگ قبر به شكل قاعده يك هرم شش ضلعي مي‌باشد كه دقيقاً در وسط صفحه و زير مثلث انتهايي ديواره‌ها واقع مي‌گردد .

  • null

    پارك مهرگان:

    این پارک بر روي تپه‌اي به مساحت 5 هكتار در شرق شهر واقع شده و داراي طراحي خاص و زيبايي مي‌باشد.

  • null

    بند خاکی ششتمد:

    به منظور تقویت سفره های آب زیر زمینی احداث شده، به دلیل چشم اندازهای بدیع، یکی از بهترین جاذبه های طبیعی منطقه می باشد.

  • null

    رودخانه ششتمد:

    به طول ۳۵ کیلومتر از کوه ۲۰۱۰ متری بنوو در دامنه شمال شرقی کوه شاهزاده ابوالقاسم سرچشمه می گیرد. این رودخانه از طریق سه جریان زیرزمینی به صورت چشمه‌های تراوشی به نام‌های سرروی، میان روی و چشمه قربانو تغذیه می‌شود. با احداث یک سد خاکی بر روی این رودخانه ذخیره سازی آب تا اواسط تیرماه امکان پذیر شده است. به دلیل موقعیت مناسب رودخانه ششتمد برای فعالیت‌های اکوتوریستی طرح گردشگری سامان پارت در اطراف آن در حال اجرا است.

  • null

    باغات اطراف رودخانه ششتمد:

    از دیگر جاذبه های طبیعی می باشد که علی رغم کمبود شدید امکانات خدماتی، در برخی از فصول سال، از رونق خوبی برخوردار است.

  • null

    امامزاده شاهزاده ابوالقاسم:

    به فاصله 7 کیلومتر از بند خاکی ششتمد واقع شده است.

سوغات:

انار

1. انار

2. آلو بخارا

3. زعفران

مفاخر :

ششتمد شهری است که به قدمت تاریخی و هویت اصیل فرهنگی خود همیشه افتخار می کرده است و این فرهنگ و تمدن را مدیون بزرگانی چون ابوالحسن علی بن زید بیهقی است. این شهر به مدد خوبی های آن همواره خواستگاه بزرگترین اندیشمندان، فضلا، ادبا و دانشمندان جهان اسلام بوده است.

آرامگاه ˈابوالحسن علی بن زید بیهقیˈ معروف به ابن فندُق و ˈفرید خراسانˈ از برجسته ترین علمای شیعه و از بزرگترین حکما و اُدبا و دانشمندان پرکار قرن ششم هجری هم در شهرستان ششتمد، میعادگاه عاشقان و پژوهش گران قرار دارد.

ابوالحسن علی بن زید امام بیهقی

ابن فندق را اولین شارح نهح البلاغه می دانند.
اصطلاح ابن فندق درباره ی ایشان بدین سبب ست که پدر او کاروان سرا دار بود.
چندین کتاب و اثر از ایشان به ما رسیده است که مهمترین آن ها اثر گرانقدر تاریخ بیهق در جغرافیا و اقلیم شناسی ست.
وی در زمینه های مختلف، ازجمله علوم قرآنی، ادبیات، نحو، لغت، شعر، فقه، کلام، طب، حکمت، ریاضی، نجوم و تاریخ استاد بود.

بیشتر

و هستند بزرگانی که هم اکنون علمدار فرهنگ و تمدن شهر می باشند و نام ششتمد به همت اینان سربلند مانده است.

از میان این بزرگان و مفاخر می توان به مرتضی دولت آبادی شاعر اشاره کرد که محبوبیتی خاص در میان طرفداران شعر و ادب به خاطر اشعار زیبا و به خصوص شعرهایی که با لهجه سروده اند دارد.

مشاهیر ماضی ششتمد:

  • علی بن الحسین عبدالرحیم بیهقی
  • شیخ ابوعلی جامع بن علی بن حسن بیهقی
  • ابونعیم بن عبدوک بیهقی
  • الفقیه ابودجانه بیهقی

غذای محلی :

  • null

    غذاهای محلی رایج در سبزوار دارای تنوع و فراوانی بوده و هرکدام از آن‌ها مربوط به یک مقطع زمانی خاص می‌باشد از مشهورترین این غذاها می‌توان به ساده‌ترین غذاها که براحتی طبخ می‌شود آوجیج -کَمَه جوش- اِشْکِنِه- کُماج- مِسوه- دِنی- کاچی- آش جوش بِرِه- آش ماست- آش قوریتی- قِلیَه بادمجان، عِلِف ماست (شبیه بورانی اسفناج) اشاره نمود؛ ولی این غذاها طوری نیست که مردم این دیار همیشه از آن استفاده نمایند و غذاهای رایج و معمول در کشورمان نیز در این شهر پهناور طبخ و مورد تناول قرار می‌گیرد. از غذاهایی که می‌توان آن را منتسب به مردم روستاهای سبزوار و از جمله نوده ارباب دانست قورمه است، غذایی که از گوشت پخته شده گوسفند طبخ می‌شود به این صورت که گوشت گوسفند پرواری را در دنبه خودش سرخ می‌کنند و در پوست می‌ریزند و در ایام گوناگون برای طبخ غذاهای ترکیبی از آن استفاده می‌کنند.

  • null

    بازارهای سنتی سبزوار:

    هنوز در گوشه و کنار سبزوار می‌توان با مراکز تولید صنایع دستی و مشاغل سنتی روبرو شد. بازارهایی که همانند سالیان گذشته در آن استاد کاران به کار مشغولند. از جمله این مشاغل سنتی در شهرستان سبزوار می‌توان به آهنگری، خراطی، نمدمالی و نخ تابی اشاره نمود. مهمترین سوغات سبزوار کلوچه زنجفیلی سبزواری است که در میان مردم محلی و گردشگران طرفداران بسیاری دارد. ادویه‌های سبزوار (زیره، زردچوبه و…) هم مرغوبیت خوبی دارند.

فهرست