درباره سبزوار :

سبزوار شهری در غرب استان خراسان رضوی، شمال شرق ایران است که نام پیشینش بیهق است. سبزوار از مهم‌ترین مراکز جمعیتی، دانشگاهی، فرهنگی، اسلامی و تاریخی شمال شرق ایران به‌شمار می‌آید و به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و علم ایران مطرح شده‌است.

پس از حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه به دلیل دلاوری مدافعان فدایی موسوم به سربداران، برای مدتی به نام سربداران نیز شناخته می‌شد.

بعد از حکومت شیعی آل بویه حکومت شیعه بعدی در ایران به دست سربداران ایجاد گردید که مدتها بر قسمتهایی از کشور حکومت نمودند و پایتخت این حکومت سبزوار بود. سبزوار از مهم‌ترین مراکز جمعیتی، دانشگاهی، فرهنگی، اسلامی و تاریخی شمال شرق ایران به‌شمار می‌آید و به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و علم ایران مطرح شده‌است. مراکز علمی و دانشگاهی و همچنین حوزه‌های علمیه این شهر از قدمتی دیرینه برخوردارند. این شهر خاستگاه اندیشمندان بزرگی در ادوار مختلف تاریخی بوده‌است و شاعران بزرگی نیز به دنیای علم و ادب معرفی کرده‌است که ابن یمین فریومدی و حمید سبزواری از جمله آنها هستند.

نام گذاري :

نام قدیم سبزوار، بیهق است. بیهق را پیش از اسلام، «بیهه» یا بیهین یا بیهگ (یعنی جای نیکو یا بهترین ناحیه در این منطقه از مشرق ایران  در عصر ساسانی) می‌گفته‌اند. «بیهه» که میان نیشابور در مشرق و قومس در مغرب، واقع بوده‌است، بر سر راه ابریشم (از چین تا مدیترانه) قرار داشته و به عنوان یکی از مراکز تمدنی ایرانی پیش از اسلام مخصوصاً در عصر اشکانیان و ساسانیان آباد بوده‌است که بعدها آن را سبزوار خواندند.

موقعیت جغرافیایی :

فاصله شهر سبزوار از طریق جاده 44 با مشهد در شرق ۲۳۰ کیلومتر و با تهران در غرب ۶۶۰ کیلومتر است. شهرستان سبزوار واقع در غرب استان خراسان رضوی براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای دو بخش به نام‌های مرکزی و روداب است.

مساحت :

مساحت این شهرستان     31 کیلومتر مربع     مي باشد.

در تاریخ بیهق آمده‌است : و سبزوار شهری بزرگ شد با انواع درخت میوه‌دار و سایه‌بخش، پس مردمان آن را سابزوار نوشتند و گفتند سبزوار کجنات تجری من تحت‌الانهار.

جاذبه گردشگری :

حاج ملاهادی

حاج ملاهادی سبزواری دانشمند علوم اسلامی، شاعر و فیلسوف دوران قاجار است که او را در شعرهایش با تخلص اسرار می‌شناسند. مقبره او یک سال پس از وفاتش در سال 1251 ه.ش توسط میرزا یوسف مستوفی الممالک در میان حیاطی در ضلع جنوبی میدان کارگر شهر سبزوار ساخته شد. از مصالح بکار رفته در بنای آرامگاه حاج ملاهادی سبزواری می‌توان به آجر اشاره کرد که با تزئینات کاشیکاری چشم‌نواز و گنبد فیروزه‌ای زیبا در میان درختان و فضای سبز محوطه خودنمایی می‌کند. فضای داخلی آرامگاه حاج ملاهادی سبزواری با طرحی چلیپایی مشتمل بر یک اتاق مقبره و چهار ایوان در اطراف آن است. مقبره در گذشته ضریحی چوبی داشته که در حال حاضر اثری از آن به جای نمانده است. این بنا در سال 1355 ه.ش به ثبت در فهرست آثار ملی ایران رسید.

مسجد پامنار”قدیمی ترین مسجد خراسان”

این بنای مذهبی کهن‌ترین مسجد شهر سبزوار است که در ضلع جنوبی خیابان بیهق این شهر قرار دارد. بنای امروزی مسجد با وسعت تقریبی 350 متر مربع مشتمل بر شبستان ستوندار و صحن ضلع جنوبی است که بخش الحاقی به این مسجد محسوب می‌شود. شهرت این بنا به پامنار سبب وجود مناره ای مجاور ایوان با ارتفاع بیش از 20 متر است. ساقه این مناره آراسته به تزئینات و کتیبه‌ای معقلی است که در بخش پایین آن به صورت برجسته دیده می‌شود.

بنا به نوشته متون این مسجد در سال 317 ه.ق به همت امیر ابوالفضل زیاری تجدید بنا و در سال 420 ه.ق نیز توسط خواجه امیرک دبیر برای آن مناره ای ساخته شد. براساس مرمت‌ها و بازسازی‌ها در قرون مختلف قدمت این بنا از قرون اولیه اسلامی تا صفویه و معاصر تخمین زده می‌شود.

مسجد پامنار

موزه مردم شناسی

ایران کشوری پهناور با شهرهایی کوچک و بزرگ است که در گوشه و کنار آن پراکنده شده‌اند و برای رسیدن به هر کدام از این شهرها راهی طولانی پیش رو است، راهی که سال‌ها پیش با چهارپایانی پیموده می‌شد و برای استراحت آنان به مکانی سرپوشیده نیاز داشتند. این گونه شد که کاروانسراها یا همان رباط‌ها در گوشه و کنار ایران و در سر راه‌های مواصلاتی و اصلی ساخته شدند. رباط حاج فرامرز خان یادگار دوران قاجار در ضلع غربی میدان کارگر شهر سبزوار قرار دارد. این رباط به شیوه چهار ایوانی و در سال 1253 ه.ش توسط حاج فرامرزخان سرتیپ سبزواری به منظور استراحت مسافران و چهارپایانشان ساخته شد.

موزه مردم شناسی

از مصالح مورد استفاده در این بنا می‌توان به آجر، چوب، آهک، گچ و ماسه اشاره کرد که در حال حاضر پس از گذشت سال‌ها همچنان پا برجا باقی مانده است. نقاشی‌هایی با طرح‌هایی هندسی و به رنگ اُخرایی زینت‌بخش دیوارهای این رباط بوده است. رباط فرامرز خان صحنی روباز دارد که در اطراف آن اطاق‌هایی ساخته شده و در پشت این اطاق‌ها مکان‌هایی به عنوان اصطبل و بارانداز در نظر گرفته شده بود. کانون نام دیگر کاروانسرای فرامرزخان بود که به مدت دو سال به کانون مستمندان تغییر کاربری داده بود. در حال حاضر نیز قسمت‌هایی از این رباط به موزه مردم شناسی شهر سبزوار تبدیل شده است.

خانه تاریخی اسلامی

حیاط خانه تاریخی اسلامی در سبزوار یکی از نمونه حیاط های دلباز و با صفا است که در معماری بسیاری از منازل قدیمی منطقه خراسان غربی وجود داشته است.

آنچه بیش از همه جلب توجه می کند، حوض آب و یا دریاچه نسبتاً بزرگی در وسط این حیاط است که وقتی پر آب باشد، در هوای گرم و خشک تابستانی شهرهای کویری لطافت و زیبایی خاصی به محیط اطراف خود می بخشد.

خانه اسلامی یکی از ابنیه ی تاریخی شهر سبزوار است که به خاطر برخورداری از معماری سنتی منطقه خراسان غربی دارای ارزش فراوانی است.

این خانه به تازگی توسط شورای شهر، شهرداری و اداره میراث فرهنگی شهرستان مرمت شده و در اختیار یکی از مجموعه های فرهنگی سبزوار قرار گرفته و تحت عنوان حسینیه ی هنر،نامگذاری شده است.

آدرس

در یکی از خیابان های فرعی منشعب از خیابان تاریخی بیهق سبزوار محدوده بیهق 18 واقع شده است.

گویش و لهجه :

زبان اکثریت مردم سبزوار فارسی است. گویش مردم سبزوار از مجموعه گویشهای اصیل خراسانی و با منشأ فارسی دری است. با این حال لهجه سبزواری به دلیل حفظ اصالت خود در طول تاریخ، تفاوت اساسی با سایر لهجه‌های خراسانی دارد. به دلایل تاریخی واژه‌های لهجه سبزواری هنوز اصالت فارسی خود را حفظ کرده‌است و کمتر از لغات دخیل درآن استفاده شده‌است. این واژه‌ها زنده بوده و قدمت آن گاهی به دوران ایران باستان و گویش‌های رایج درآن زمان می‌رسد و اکنون نیز بطور روزمره در محاوره بین مردم به کار می‌روند.

جمعیت :

طبق قانون تقسیمات کشوری به سال ۱۳۱۶ در زمان رضا شاه پهلوی، سبزوار پس از مشهد پرجمعیت‌ترین شهر در استان نهم بود. همچنین در نخستین سرشماری رسمی ایران که در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت و نیز در سال ۱۳۴۵ و ۱۳۵۵ سبزوار دومین شهر پرجمعیت استان خراسان بود.

در سرشماری‌های سالهای ۱۳۶۵، ۱۳۷۵ و ۱۳۸۵ نیز در همین جایگاه قرار داشت تا اینکه در سرشماری سال ۱۳۹۰ به رتبهٔ سوم استان خراسان رضوی تنزل کرد (پس از مشهد و نیشابور). بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ شهر سبزوار با ۲۴۳٬۷۰۰ نفر جمعیت، سی و چهارمین شهر پرجمعیت ایران است.

بناي سبزوار :

چند روایت در باب بنای سبزوار ذکر شده‌است:

  • گویند بهمن بن اسفندیار بن گشتاسب (بهمن الملک) پادشاهی بزرگ بود که بهمن آباد بیهق را او بنا کرده بود و در روزگار او بهمن آباد شهری بزرگ بود. پسرش ساسان و دخترش همای نام داشت. هنگامی که وفات بهمن نزدیک شد وی تاج بر شکم همسرش نهاد و کودکی را به ولیعهدی برگزید. چون ساسان دید که پدرش جنینی را بر وی ترجیح داده برخاست، گوسفندکی چند خرید و به ناحیه بیهق آمد و آنجا که ساسان قاریز است نزول کرد و فرمود که این کاریز بنا کردند که در میان شهر است و قلعه بنا کرد. این محل که قصبهٔ ساسان‌آباد است را امروز سبزوار نویسند.
  • گفته‌اند که سبزوار را ساسویه بن شاپورالملک بنا کرده‌است و شاپور آن بود که نیشابور بنا کرد و ساسان قاریز، ساسو قاریز بوده‌است و سبزوار در اصل ساسویه‌آباد بوده‌است.

بنابراین بنیاد سبزوار را می‌توان در حدود سیصد میلادی مقارن با تشکیل سلسلهٔ ساسانی یا پیش از آن دانست.

: ویژگی های طبیعی

کوه‌های جغتای عامل جدایی دشت جوین از جلگهٔ اصلی سبزوار بوده و در جنوب آن نیز کوه میش قرار دارد. به تعبیر دیگر سبزوار محصور در میان ارتفاعات شمالی و جنوبی است. چهره منطقی شرقی و شمالی این شهرستان کوهستانی و دارای اقلیم معتدل و در قسمت‌های جلگه‌ای با هوای گرم همراه است. تنها دو رشته رودخانهٔ فصلی به نام کال شور در این ناحیه وجود دارد که سیلاب‌های دشت سبزوار را به نمکزارهای کویر هدایت می‌کند.

مفاخر :

تاریخ‌نگار بزرگ ایران ابوالفضل بیهقی نیز در این شهر متولد گردید. دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، دانشگاه حکیم سبزواری و دانشگاه آزاد اسلامی دانشگاه‌های مهم این شهر می‌باشند. هم اکنون ۱۴ دانشگاه و مؤسسهٔ آموزش عالی بزرگ در این شهر مشغول به کار می‌باشند. فرمانداری این شهرستان جزء فرمانداری‌های ویژه ایران می‌باشد.

محمود دولت‌آبادی، ملا هادی سبزواری، ملاحسین واعظ کاشفی، قاسم غنی، ابوالفضل بیهقی، سید عبدالاعلی افقهی سبزواری، دکتر علی شریعتی از بزرگ‌ترین مشاهیر سبزوارند. سبزوار به لحاظ موقعیت تجاری و بازرگانی دربین شهرهای استان خراسان رضوی از جایگاه ممتازی برخوردار است. همچنین از شهرهای ثروتمند ایران از نظر میزان موجودی در حساب‌های بانکی است و دارای تعداد زیادی بازرگان می‌باشد و به بندر کویر خراسان معروف است.

سوغات و بازارهای سنتی :

  • null

    بازارهای سنتی سبزوار:

    هنوز در گوشه و کنار سبزوار می‌توان با مراکز تولید صنایع دستی و مشاغل سنتی روبرو شد. بازارهایی که همانند سالیان گذشته در آن استاد کاران به کار مشغولند. از جمله این مشاغل سنتی در شهرستان سبزوار می‌توان به آهنگری، خراطی، نمدمالی و نخ تابی اشاره نمود. مهمترین سوغات سبزوار کلوچه زنجفیلی سبزواری است که در میان مردم محلی و گردشگران طرفداران بسیاری دارد. ادویه‌های سبزوار (زیره، زردچوبه و…) هم مرغوبیت خوبی دارند.

غذای محلی :

  • null

    غذاهای محلی رایج در سبزوار دارای تنوع و فراوانی بوده و هرکدام از آن‌ها مربوط به یک مقطع زمانی خاص می‌باشد از مشهورترین این غذاها می‌توان به ساده‌ترین غذاها که براحتی طبخ می‌شود آوجیج -کَمَه جوش- اِشْکِنِه- کُماج- مِسوه- دِنی- کاچی- آش جوش بِرِه- آش ماست- آش قوریتی- قِلیَه بادمجان، عِلِف ماست (شبیه بورانی اسفناج) اشاره نمود؛ ولی این غذاها طوری نیست که مردم این دیار همیشه از آن استفاده نمایند و غذاهای رایج و معمول در کشورمان نیز در این شهر پهناور طبخ و مورد تناول قرار می‌گیرد. از غذاهایی که می‌توان آن را منتسب به مردم روستاهای سبزوار و از جمله نوده ارباب دانست قورمه است، غذایی که از گوشت پخته شده گوسفند طبخ می‌شود به این صورت که گوشت گوسفند پرواری را در دنبه خودش سرخ می‌کنند و در پوست می‌ریزند و در ایام گوناگون برای طبخ غذاهای ترکیبی از آن استفاده می‌کنند.

فهرست