درباره جغتای

شهرستان جغتای یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی می‌باشد . مرکز این شهرستان، شهر جغتای می‌باشد. جغتاي در غربي ترين ناحيه خراسان رضوي از شمال و شمال غرب به شهرستانهاي اسفراين و جاجرم در خراسان شمالي و از غرب به استان سمنان، از جنوب به شهرستان داورزن و از شرق به شهرستان جوين محدود مي ‌شود. اين شهرستان به عنوان نقطه ارتباطي بين سه استان و عبور راه آهن تهران – مشهد از موقعيت جغرافيايي خوبي بهره مند است.

جاذبه-های-طبیعی-بی-نظیر-جغتای
جغتای

نام گذاری :

از این نگاه، علت نامگذاری جغتای این بوده‌است که اهالی این منطقه در قلعه‌ای مستحکم و مرتفع سنگر می‌گرفته‌اند و هنگام هجوم دشمن، درختان آبنوس را به طرف لشکر مهاجم پرتاب می‌کرده‌اند چنان‌که از این درختان هنوز هم چند تایی در باغ‌های شهر جغتای موجود است؛ بنابراین جغتای نام شهری است که با پرتاب چوب‌های آبنوس از آن محافظت می‌شده‌است.

برخی از تاریخ‌نویسان بر این باورند که نام جغتای از پسر چنگیزخان مغول گرفته شده اما در نگاه برخی دیگر، واژهٔ جغتای (با تلفظ آن به فتح غ، نه سکون)؛ از دو کلمه «جغ» به معنای آبنوس و «اتای» به معنی پرتاب کردن می‌دانند . این‌ها واژگان مغولی نیستند بلکه ترکی می‌باشند.

بنای جغتای:

«جغتای» در گذشته به قلعه قارزی معروف بوده‌است. این قلعه در دو کیلومتری مرکز شهر کنونی قرار داشته‌است. در گذشته قلعه دارای دو دروازه بوده و ۱۲ برج در اطراف آن قرار داشته‌است. در زمان مغولان این منطقه به دست خان‌ها اداره می‌شده‌است و تمام اسفراین و حکم آباد تحت سلطه خان «جغتای» بوده‌است. تبنا به قول مستوفی در نزهه القلوب(۷۴۰ هـ. ق) نام قدیم جغتای که در دو کیلومتری جنوب شهر واقع است کارزی بوده‌است که در اثر کثرت استعمال و تغییر و تحول واژگان به قارزی تبدیل شده‌است و اکنون آثار آن وجود دارد. تاریخ جغتای نشان می‌دهد که این شهر بیش از ۱۵۰ سال سابقه مرکزیت و حاکم نشینی داشته و به عنوان مرکز حکومت ولایت ثلاث (جغتای، بام و صفی آباد و میان آباد) نقش عمده‌ای از نظر سیاسی و اجتماعی در منطقه داشته همچنین نماینده‌ای مستقل از شهرستان سبزوار در مجلس شورای ملی آن زمان داشته‌است.

تقسیمات کشوری :

این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و هلالی است.

  • بخش مرکزی شامل دهستانهای دستوران

و

  • جغتای و بخش هلالی شامل دهستان های پایین جوین و میان جوین

می باشد.

جوین

مساحت :

مساحت شهر جغتای ۱۶۸۵ کیلومتر مربع میباشد .

موقعیت جغرافیایی :

موقعیت جغرافیایی شهرستان جغتای از شمال با شهرستان اسفراین و شهرستان جاجرم ؛ از شرق با شهرستان جوین ؛ از جنوب به شهرستان داورزن و شهرستان سبزوار و از غرب با شهرستان جاجرم و استان سمنان محدود میشود . همچنین بین بین ۳۶ٰ°۵۶ تا ۱۶ٰ°۵۷ طول جغرافیایی و ۲۵ٰ°۲۶ تا ۵۳ٰ°۳۶ عرض جغرافیایی واقع شده‌است.

ویژگی های طبیعی :

این شهرستان توسط ارتفاعات محلی معروف به هرده جوین در شمال و ارتفاعات جغتای در جنوب محدود گردیده و رودخانه کال شور جوین در خط القعر آن از شرق به غرب جریان یافته و پست ترین اراضی منطقه را در برگرفته است.

بلندترین ارتفاع در رشته شمالی قله جوین با ارتفاع ۱۳۵۳متر در رشته جنوبی قله معروف به کوه گر با بلندی ۲۹۲۴ متر است.

پست ترین نقطه  شهرستان نیز در غرب روستای شفیع آباد به ارتفاع ۹۱۵متر از سطح دریا می باشد.

جمعیت :

بر طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵)
1
جمعیت این شهرستان ________ نفر بوده ‌است.
(در ۲٬۶۷۰ خانوار)
که جمعیت شهر جغتای 6هزار و 922نفر(3هزارو 3386نفرمردو 3هزارو 338نفرزن) و جمعیت روستایی این شهرستان 39هزار و
738نفر(19هزارو733نفر مرد و 20هزارو5نفرزن) می باشد

آب و هوا :

آب و هوای حاکم بر منطقه نیمه استیپی است با زمستان های سرد و تابستان های گرم، حداکثر و حداقل مطلق درجه حرارت هوا در ایستگاه هواشناسی جغتای به ترتیب 4/34و 7/16_ درجه سانتیگراد اندازه گیری شده است. میانگین دمای سالانه در ایستگاه مزبور 15/15 درجه سانتیگراد گزارش شده است.متوسط بارندگی سالانه در سطح دشت، در3ایستگاه جغتای 235میلی متر، در ایستگاه سلطان آباد 231میلی متر و در ایستگاه آزادوار 211میلی متر گزارش شده است.لذا متوسط بارندگی کل منطقه در نواحی پست را می توان 225میلیمتردر سال تخمین زد در حالی که در نواحی کوهستانی و ارتفاعات تا 300میلی متر بالغ می گردد.

آب و هوا
شیخ ابو محمد عبدالله جوینی

پدر امام الحرمین جوینی از محدثان و مفسران بزرگ قرن پنجم که در نیشابور مجلس مناظره و تعلیم خاص داشته‌است.

امام الحرمین

عبدالملک جوینی (امام الحرمین، ضیاء الدین ابو المعالی عبدالملک بن عبداله بن یوسف جوینی) که از فقیهان برجسته و پیشوایان معروف شافعیان و یکی از مؤسسان علم کلام بوده‌است وی ۳۰ سال در نظامیه نیشابور به کار تد ریس و خطابه مشغول بود و همه روزه ۳۰۰ نفر برای استفاده از درس‌های او در مجلس حاضر می‌شده‌است. از شاگردان معروف وی، غزالی دانشمند بزرگ اسلام و مسعود زور آبادی ازعلمای بزرگ خراسان می‌باشد.

شمس الدین محمد صاحب دیوان

وی فرزند بهاء الدین محمد می باشد و از جوانی در دربار مغول بوده و از اعمال هلاکو خان بشمار می‌رفت و در سال ۶۶۱به وزارت هلاکو رسید وی در نهایت بر سعایت معرضان به دست ارغوان خان کشته شد. خواجه شمس الدین یکی از بزرگان تاریخ ایران است که از حیث تدبیر و کاردانی و رعیت پروری و دانش گستری مقامی هم تراز خواجه نظام الملک طوسی را دارد. قنات صاحب آباد (چشمه) یکی از خدمات عمرانی وی در جغتای محسوب می‌شود که هنوز در بافت قدیمی شهر (نارنج قلعه) جاری است.

منتجب الدين جويني

معروف به بديع كاتب و مشهور به اتابك جويني از بزرگان شعر و ادب قرن ششم هجري بوده است.

شیخ عبدالکریم ملقب به آخوند بزرگ

(متوفی اواخر قرن ۱۳ ه‍. ش) وی از علما و رجال عهد قاجار است. او مدتی مسوولیت جمع‌آوری خراج منطقه جوین را نیز بر عهده داشته‌است و پس از مرگ در مجاورت آرامگاه سید حسن غزنوی به خاک سپرده شد. پدر وی نیز در عصر خود ملقب به آخوند بزرگ بوده‌است و آرامگاه او در مجاورت مقبره شیخ حسن جوری در حوالی فریومد از توابع شهرستان میامی واقع است.

عطاملك جويني

علاء الدين عطاملك جويني فرزند بهاء الدين محمد يكي از بزرگترين و والاترين مورخان دوره مغول ( قرن هفتم ) بوده ، وي بر اثر دانش فراوان و بينش درست در سلك خواص امير ارغون آقا در آمد. وي در حدود 24 سال حكومت بغداد، عراق و خوزستان فعالیت داشت.

مفاخر :

شهر و شهرستان جغتای در طول تاریخ مامن بزرگان و اندیشمندان و شاعران گرانقدر بوده و بزرگان و نام آوران زیادی را در عرصه علم و ادب و سیاست پرورش داده‌است. بسیاری از شخصیتهای علمی و ادبی و سیاسی در تاریخ جوینی هستند از جمله‌اند:

فرزندان خواجه شمس الدین محمد صاحب دیوان

به نام‌های یحیی، فرج‌الله، مسعود، اتابک، بهاء الدین محمد، شرف الدین هارون (داماد المعتصم بالله) هر یک به نوبه خود از ادیبان و دانشمندان زمان خود به‌شمار می‌آمده‌اند.

بهاء الدين محمد بن علي جويني

 خواهر زاده منتجب الدين بديع كاتب جويني و دبير و صاحب ديوان و انشاء سلطان سنجررو از اديبان و دانشوران زمان به حساب مي آمده است.

هلالی جغتایی

بدرالدین، نورالدین (مقتول ۹۳۹/ ۹۳۶/ ۹۳۵ ق)، شاعر، متخلص به هلالی. نسب وی به ترکان جغتایی می‌رسد. در استرآباد به دنیا آمد و در همان‌جا به تحصیل و کسب کمالات پرداخت. هلالی طبع شعر خوبی داشت. از او قصایدی در مدح عبیداللَّه خان و امامان شیعه به جای مانده‌است، اما اهمیت وی بیشتر به سبب غزل‌های لطیف و پرمضمون او می‌باشد. از آثارش: مثنوی «شاه و درویش»، مثنوی «صفات العاشقین»،  مثنوی «لیلی و مجنون»؛ «دیوان» شعر.

شمس الدين محمد صاحب ديوان

وي فرزند بهاء الدين محمد مي باشد در سال 661 به وزارت هلاكو رسيد .خواجه شمس الدين يكي از بزرگان تاريخ ايران است كه از حيث تدبير و كارداني و رعيت پروري و دانش گستري مقامي هم تراز خواجه نظام الملك طوسي دارد. قنات صاحب آباد يكي از خدمات عمراني وي در جغتاي محسوب مي شود كه هنوز در بافت قديمي شهر ( نارنج قلعه ) جاري است .

  • null
    آرامگاه خواجه معين الدين جويني
  • null
    معصوم زاده جغتاي
  • null
    آرامگاه سیدحسن غزنوی
  • null
    آرامگاه سلطان سيد احمد علوي
  • null
    مسجد تاريخي روستاي خسرو شير
  • null
    مجتمع فرهنگي وتفريحي شادي جوين
  • null
    سد كمايستان و تفرجگاه هاي حومه آن وبند تاريخي كمايستان
  • null
    مسجد قلعه قارزي جغتاي
  • null
    آرامگاه شاهزاده اسماعيل

مکان های گردشگری

  • null
    آرامگاه امامزاده سيد حسن
  • null
    آرامگاه سلطان سيد عبد الله
  • null
    قلعه كهنه در روستاي كهنه جغتاي
  • null
    قلعه شادمان
  • null
    ارگ شاه قلي
  • null
    ارگ نوجو
  • null
    آرامگاه امامزاده جزندر
  • null
    قلعه فراشيان
  • null
    تپه هاي باستاني
  • null
    غار جاورتن

با توجه به اهالی شهرستان از اقوام آریایی پارتی نژاد آریایی می باشند که به هنگام مهاجرت آریایی ها به فلات ایران در جنوب و شرق سکنی می گزینند. به علت موقعیت خاص جغرافیایی نقطه سکونت گاهی قابل توجه، در گذشته مورد هجوم اقوام بیگانه (مغول) قرار گرفته منتهی با توجه به روحیه ی استکبار و استعمارستیزی مردم منطقه و

قومیت و زبان

ارق ملی آنان درمقاطع مختلف تاریخی در مقابل هجوم اقوام بیگانه مقاومت نموده منتهی به سبب استیلای ترکان مغول زبان اکثریت مردم منطقه ترکی (۸۵درصد ترکی، ۱۵درصد فارسی و کردی) می باشد و از لحاظ قومیتی از تجانس و هماهنگی کامل برخوردار است.

  • احداث کارخانه فروکروم با ظرفیت ۳۰هزارتن و عامل اشتغال ۳۵۰نفر به طورمستقیم.
  • احداث کارخانه سیمان با ظرفیت ۴۰۰۰تن که می تواند در آینده عامل اشتغال حدود ۴۰۰نفر شود.
  • کارخانه ماشین آلات کشاورزی با تولید سالانه ۲۰۰۰دستگاه

صنعت

وجود معدن با ظرفیت های بالا در منطقه حکم می کند که با سرمایه گذاری و بهره وری به موقع از نعمات الهی ضمن اینکه زمینه اشتغال بسیاری از جوانان عزیز منطقه را فراهم آورده و درجهت بالابردن توان اقتصادی و رسیدن به خوداتکایی کامل و عدم وابستگی به بیگانگان گام های مهمی برداشته شود، لذا با این انگیزه و طی چندسال گذشته چند کارخانه مهم احداث و یا در حال احداث می باشند.

  • کارخانه نایلون سازی(درحال تولید)
  • کارخانه ظروف یکبارمصرف(درحال تولید)
  • کارخانه کلید و پریز برق(درحال تولید)
  • کارخانه آرد(درحال تولید)

معدن

 معادن موجود در سطح شهرستان جغتای به قرار زیر است:

معدن کرومیت

معدن کرومیت زرقان

معدن سنگ لاشه و مالون

معدن مس سیلیس و بنتونیت در مجاورت روستای زمند

معدن کرومیت منیدر

معدن کرومیت در مجاورت روستای زمند

بازار

در بازار محلی جغتای که در روزهای چهارشنبه است، متاسفانه صرفاً محصولات محلی و میوه عرضه می‌شود، در حالی که اصناف جغتای می‌توانند برای فروش محصولات و کالاهای خود  در بازار محلی مشارکت داشته باشند.

بازار جغتای

راه ها

شهرستان از نظر شبکه های ارتباطی از موقعیت بسیارخوبی برخوردار است به طوریکه کلیه نقاط آن به راه های ارتباطی سراسری استان ختم می شود. راه درجه 2 آسفالته سبزوار، اسفراین، بجنورد از کنار منطقه عبور نموده و شاهرگ حیاتی ناحیه را تشکیل می دهد. راه دسترسی نیشابور ، اسفراین نیز شرق منطقه را به نیشابور ارتباط می دهد. راه دسترسی جغتای_ فرومد شهرستان های استان سمنان و مرکز کشور را برای دستیابی مردم منطقه نزدیک ساخته است.(در حال ساخت است).عبور راه آهن سراسری از مرکز مجموعه امر مسافرت و تجارت را برای مردم جغتای آسان نموده است.وجود راه دسترسی جغتای_سنخواست مراودات مردم منطقه را با استان های کشور تسهیل خواهد نمود. راه مشهد_ قوچان_ بام و سه راهی مشهد_اسفراین_حکم آباد دسترسی مردم را در جهت زیارت مرقد مبارک ثامن الائمه(ع) راحت تر می نماید. در مجموع با بررسی های به عمل آمده حدود 150 کیلومتر راه آسفالته، نزدیک به 85کیلومتر راه شوسه و بیش از 180کیلومتر شوسه وشنی در سطح منطقه عهده دار برقراری ارتباطات بین نقاط مختلف می باشد.

فهرست